نرخ جهانی نرم‌افزارهای قفل شكسسته در ايران
متولی جمع‌آوری CDهای غيرمجاز کيست؟ نيروی انتظامی يا شورای عالی انفورماتيک؟

علی محمد آقازمانی
Zamani@Rahyab.net

 داستان از اين جا شروع شد . . . !

   پس از آن كه نخستين كامپيوترهای شخصی 80286 به بازار ايران وارد شد ، نسخه‌های ابتدايی ويندوز مانند ورژن 1/3 اين نرم‌افزار و سيستم عامل داس ورژن 6.0 و پائين تر از ان ، در اوخر دهه شصت ، مورد استفاده عموم قرار گرفت و حتی آموزش‌های پايه‌ای كامپيوتر در آموزشگاه‌ها و برخی از مدارس كشور در ان زمان ، بر اساس اين سيتم عامل‌ها صورت می‌گرفت . با توجه به آنكه در اواخر دهه شصت و اوايل دهه هفتاد ، هنوز بطور كامل و رسمی ، سی دی درايو وارد سيستم كاری فروشندگان و بالبطع در سبد خريد مصرف كنندگان قرار نگرفته بود ، بعضا ، نصب يك ويندوز ، با بيش از 15 ديسكت 4/1 مگابايتی صورت می‌گرفت . ارائه نسخه فارسی ويندوز 1/3 مايكروسافت و استقبال عمومی از اين سيستم عامل كه قابليت‌های مختلفی مثل نامه نگاری فارسی ، ارسال و دريافت فكس ، نقاشی ، نصب برخی از بازی‌های كامپيوتری و غيره را با آپشن‌های غير انگليسی ارائه می‌نمود ، باعث شد تا بازار شكستن قفل‌های نرم‌افزاری و حتی سخت‌افزاری برخی از نرم‌افزارهای مشهور توسط علاقمندان آغاز گردد. در همان اوايلی كه ويندوزهای نخستين مايكروسافت در تهران رد و بدل می‌شد ، گروهی از مهندسانی كه خود را مهندس صنايع می‌ناميدند ، از اينكه توانسته‌اند قفل ويندوز مايكروسافت آمريكا را بشكنند و مشتی محكم بر دهان انحصار اين شركت !؟ بزنند ، در دسكتاپ نسخه فارسی ويندوز ، با اعلام اين شعار به كار خود می‌باليدند و همانجا به كاربری كه نسخه قفل شكسته اين ويندوز در اختيار او بود ، اعلام می‌كردند كه در اينده ، نرم‌افزارهای ديگری نيز مورد رحمت و عنايت اين گروه قرار خواهد گرفت . . .

 ادامه داستان . . .!

   امروز كه در آبان ماه 81 قرار داريم ، حدود يك دهه از مقدمه داستان فوق ، می‌گذرد . كامپيوترهای شخصی را " رايانه " می‌نامند. قيمت يك رايانه پنتيوم 4 با پردازشگر مركزی چند صد مگاهرتزی آن و كلی سخت‌افزار قوی همراه و با كپی بيش از چندين گيگا بايت نرم‌افزار قفل شكسته در آن ، فقط 600 هزار تومان قيمت دارد . در ده سال پيش ، با اين قيمت می‌توانستيم فقط يك كامپيوتر 386 دی ايكس بخريم و نهايت ، حافظه هارد ديسك آن ، 512 مگابايت بود و از مودم و كارت گرافيك چند مگابايتی و موردم 56 كيليوبايتی در هر ثانيه و غيره و غيره ، خبری نبود. پس اوضاع خيلی فرق كرده است . آن زمانی كه مجبور بوديم با محيط سياه داس كار كنيم ، اكنون تبديل به محيط‌های قابل تعريف و رنگی ويندوز ايكس پی و ملنيوم شده است . از سويی ، ديگر احتياج نداريم گرافيست و نقشه‌كش حرفه‌ای باشيم يا محاسبات پيچيده ترموديناميك و كنترل و رياضيات و امثالهم را دستی انجام دهيم يا با برنامه‌های ابتدايی فاكس پرو و امثالهم اجرا كنيم . نرم‌افزارهايی مانند فتوشاپ ، اتوكد و مطلب ، كار را بسيار ساده كرده‌اند. اكنون سايت‌های اينترنتی مالتی مديا و با حجم گرافيك تخصصی را می‌توان مشاهده كرد كه توسط يك تيم 4 نفری به مديريت يك جوان 15 ساله ايجاد شده است ! امروزه اگر بچه‌های راهنمايی و دبيرستان در شهرهای بزرگ ، توانايی خواندن كتاب‌های انگليسی مدارس خود را ندارند ، اما به راحتی ، شمار زيادی از انها می‌توانند يك سی دی قفل شكسته مربوط به : Office 2000 , FIFA WorldCup ,Need4Speed    را نصب كنند و ساعت‌ها به بازی مشغول شوند. زمانی در برخی از آموزشگاه‌های كامپيوتر تهران ، يادگيری اخرين ورژن داس ، نزديك به 30 هزار تومان قيمت داشت . امروزه با اين قيمت می‌توانيم ، از داس گرفته تا بيسيك و نصف آفيس و تولكيت و چه و چه را ياد بگيريم ، آن هم تضمينی با كسب مدرك با كد بين المللی !

شايد خيلی از كاربران اينترنت امروز ، كاربران محيط‌های سياه و سفيد بی بی اس‌های عزيز شخصی: (Buletin Board System) بوده اند كه موارد فوق را به خوبی در چند سال گذشته لمس كرده اند.

 داستان امروز . . . !

   اكنون می‌توانيم با چند هزار تومان از طريق شركت‌های خدمات دهنده سرويس‌های اينترنت (رسا و يا آی اس پی ) ، به شاهراه جهانی اطلاع‌رسانی متصل شويم . حتی با چند هزار تومان ، كه رقم آن به 15 هزاری هم نمی‌رسد ، با ثبت يك دامنه و خريد چند مگابايت فضا ، سايت اينترنتی شخصی و پست الكترونيك شخصی داشته باشيم و با اين وسيله ،يك حكومت خودمختار برای خود در فضای سايبر ترتيب دهيم. نسخه‌های جديد نرم‌افزارهای قوی مالتی مديا و ارتباطی كه در اينترنت بسيار لازم است ، در اختيارمان قرار می‌گيرد. كافی است با 2 هزار تومان ، 300 برنامه مختلف را كه قفل شكسته هستند از برنامه‌های طراحی گرفته تا محاسباتی و اطلاعاتی و بازی و اينترنت ، خريداری كرده و خريدی كه يك آمريكايی يا اروپايی با 100 هزار دلار انجام می‌دهد ، ما در بازار رضا يا پايتخت و انقلاب در تهران ، با 5 دلار انجام می‌دهيم. در اينجا تفاوت فقط در شمار صفرهای بی ارزش است ! وگرنه ما به همان اندازه از كامپيوتر عمومی می‌دانيم كه يك اروپايی و آمريكايی می‌داند و حتی شايد ما در حوزه‌هايی از انها نيز اطلاعات بيشتری داشته باشيم !

   از طرفی چند سال است كه شورا ها و كميته های تخصصی برای ارائه سياست‌هايی جهت اعمال قوانين كپی رايت و گسترش فناوری اطلاعات و ارتباطات در كشور ايجاد شده است و هر يك ، شعارها و دكترين خاص خود را برای سردمدار بودن و يا شدن در اين رهگذر نوين ، برای خود اعلام می‌كند. برج‌های ثلاثه آی تی ايران و شوراهای عالی مختلف از انفورماتيك گرفته تا اطلاع‌رسانی و انقلاب فرهنگی ، همه و همه در جهت رشد اين صنعت در كشور تلاش می‌كنند. اما به حقيقت ، در قانون گذاری حقيقی و تشكيل ضامن اجرايی برای برخورد با معضلاتی كه داستان‌وار در فوق به ان اشاره شد ، تا كنون چه اقدامی صورت گرفته است ؟ طرح تكفا و پيش نويس برخی مفاد ديگر در حوزه‌های فناوری اطلاعات ، به هر حال نشان از افق‌های روشنی است كه در آسمان صنعت قفل شكسته‌های ايران ، حاكی از آينده روشنی است . اما از خيلی از مسائل غافل نشده‌ايم ؟

اثرات عدم رعايت كپی‌رايت در ايران - فوايد و معايب

   داستان فوق ، نا اميد كننده نيست ، اما اميدوار كننده نيز قلمداد نمی‌شود . چرا كه حاكی از برخی از نقصان‌هايی در بخش‌های اجرايی و قضايی كشور است كه می‌تواند با تصحيح عملكرد و نگرش ما به اين معضل ، كشور را از مشكلات ايجاد شده در اين بخش رهايی داد كه البته عضويت ايران در سازمان جهانی مالكيت معنوی ، نشان از اين حركت مطلوب دولت در سال‌های اخير دارد. فوايد عدم رعايت كپی رايت ، در هر مكانی و زمانی و بر روی هر محصولی ، سود آور است. در ايران شكستن قفل‌های سيستم‌های عامل و برنامه كاربردی ، باعث شد تا طيف گسترده‌ای از ملت ايران به سمت و سوی انفورماتيكی شدن ابتدايی پيش روند و بتوانند به نوعی با جهان سايبری كه امروز ايجاد شده است ، پيوندهای شناخته شده‌ای برقرار كنند. گسترش قابليت‌هايی در كشور كه به نوعی مبتنی بر فناوری اطلاعات بود نظير آموزش ، فعاليت‌های بانكی و اداری و امثالهم ، به دليل حضور رايگان و آسان نرم‌افزارها و تجهيزات رايانه‌ای در چند سال اخير است و گرنه بااتخاذ روش‌های ديگری ، با توجه به اقتصاد ضعيف مردم ، امكان فراهم بودن از سيستم‌ها و تجهيزات قوی رايانه‌ای برای عموم مردم ، غير ممكن تلقی می‌شد. شايد حضور تقريبا موفق ايرانيان در برخی از حوزه‌های فناوری اطلاعات در عصر امروز و موفقيت تيم‌های فنی اين كشور در المپيادها و مسابقات جهانی نظير ربات‌ها و غيره ، تا حد زيادی نشات گرفته از خصيصه عدم رعايت كپی رايت در كشور است . از طرفی عدم رعايت كپی رايت در كشور ، وحضور گسترده نرم‌افزارهای قفل شكسته در بازار ، منجر به كاهش اعتبار جهانی ايران در صنعت نرم‌افزار و فراهم شدن برخی مشكلات تحريمی و اطلاعاتی برای ايران در بازار نرم‌افزار و اينترنت است. كاهش صدور نرم افزار و تنزل عمقی در فراهم شدن شاخص‌هايی برای بازارايابی ، طراحی و عرضه نرم‌افزارهای مورد نياز بازار امروز جهان از سوی ايران ، از جمله ديگر مواردی است كه رعايت نكردن اصول كپی رايت در كشور ، برای ما به ارمغان خواهد آورد. وقتی ما به محصولات ديگران احترام نمی‌گذاريم و فرهنگ جهانی حاكم بر توزيع ، طراحی و ابزاری ؟ به هر حال شورای عالی انفورماتيك ، نيروی انتظامی و شورای عالی اطلاع رسانی ، بايد با تشكيل انتشار نرم‌افزار را رعايت نمی‌كنيم ، ديگران را بر انجام اين عملكرد عليه خود ، بطور غير مستقيم ترغيب می‌كنم. اين مورد در داخل ، به خوبی نمايان است. شكستن قفل برنامه‌های داخلی مثل زرنگار ، نرم‌افزار ترجمه و امثالهم ، دلالت بر اين امر می‌كند. پس بايد برای آماده كردن بسترهايی برای موفقيت و ابراز وجود در اين صنعت ، بسترهايی اماده كرد . اين بسترها چيست ؟

مسئول برخورد با نقض كپی رايت كيست؟

   نقض كپی رايت را بايد بر اساس نيازهای روز ،تعريف و ضمانت‌های اجرايی انرا فراهم كرد. هنوز مشخص نيست كه دقيقا چه مسئولی ، مسئوليت قضايی و اجرايی برخورد با ناقضان كپی‌رايت را در كشور بر عهده دارد. آيا بايد فروشندگان را محاكمه كرد يا خريداران را و يا هكرها را ؟چگونه و با چه كميته‌ای جهت برخورد عملی با اين معضل ، چاره‌انديشی كرده و اندك اندك ، فرهنگ كپی‌برداری را از جامعه جوان ايران حذف كنند. اميدواريم شاهد پاسخ و حركت مسئولان امر باشيم. در زير جدولی از برنامه‌های نرم‌افزاری مشهور جهان كه در ايران كاربرد گسترده‌ای دارند ، بر اساس آخرين قيمت‌های روز ، گردآوری شده اند تا بدانيم ، نرخ واقعی نرم‌افزاری كه با ان كار می‌كنيم ، چقدر است؟