|
شهاب مباشری
shahab@forough.net
چند كلمه درباره نوسازی وب
حتماً تا كنون متوجه شدهايد بسياری از سايتهای
وبی كه با آنها سر و كار داشتهايد، هر از چندی نما و ساختارشان دچار تغيير
شده است. نمونه خيلی معروف و مشهورش سايت نامآشنای ياهوست كه در فهرست
پربينندهترين پايگاههای
اينترنتی سرآمد است. آری، چند ماهی بيشتر از نو شدن شمايل ظاهری و
چگونگی
گشتو گذار در ياهو نمیگذرد. و چه بسيارند نمونههايی
از اين دست. به تغيير و تحولی كه در اين راستا اعمال میگردد، در زبان و لغت
طراحان وب، "نوسازی وب" يا "بازطراحی وب" میگويند كه معادلهايی
هستند برای عبارت Web Redesign . چه بسا انتخاب معادل "نوسازی وب" برای اين عبارت بهتر باشد. به هر حال، در سطرهای آتی
غرض از اين دو عبارت همان مفهوم Redesign است. گاهی اوقات عمليات نوسازی يك سايت وب فقط رونمای آن را و سطوح بيرونی سايت
را دربرمیگيرد و در برخی مواقع انجام اين عمليات منجر
به تحول اساسی در ساختار سايت میگردد. بسياری از سايتها
كه در ابتدا به صورتی ايستا (static) طرح و آماده شدهاند،
به مرور زمان به خاطر گسترش و تنوع خدماتشان و ضرورت تسهيل عمليات نگهداريشان به صورتی پويا (Dynamic) بازطراحی شدهاند.
در چنين مواردی با توجه به حجم و نوع عملياتی كه انجام میشود،
شايد به تسامح بهتر باشد بگوييم كه سايت از بن و پايه دوباره طرح و ساخته میشود،
اما با در نظر گرفتن اين كه حتی اگر در چنين مواردی فقط بخشی از محتوای اوليه سايت حفظ شود، همان واژه مركب بازطراحی از دقت و مناسبت بيشتری برخوردار است.
بعد از اين مقدمه و گشايش بحث، بد نيست گفته شود كه در اين نوشته هدف اين است تا ضمن اشاره گذرا به برخی معيارها و ملاكهايی
كه بايد در فرآيند بازطراحی مدنظر قرار گيرند، چند نكته ظريف نيز بازگويی شوند. اما بايد در نظر داشت كه كاركرد اين نوشته چيزی فراتر ايجاد ديد نسبت به نوسازی و بازطراحی يك سايت
وب نيست. به اين ترتيب داستان میتواند چنان ادامه يابد كه ملاكها
و مفاهيمی كه اينجا دربارهشان بحث میشود،
موضوع مقالههايی دنبالهدار
و به هم پيوسته باشند. اگر در آينده مجالی بيابم، حتماً اين قصه را پیمیگيرم.
گذشته از آن به تمام دوستان كاركشتهای هم كه در اين ارتباط حرف و حديثی برای
گفتن دارند، پيشنهاد میدهم به خاطر اهميت روزافزون رسانه نو و بستر ارتباطی
مدرن وب، از انتقال شفاهی و مكتوب تجربههايشان به آنها كه پا در وادی طراحی
وب میگذارند و مديرانی كه خواهان حضور مؤثرتری در اينترنت و وب هستند، دريغ
نكنند. و كلام آخر در اين پيشگفتار: مطالب اين نوشته با نگاهی به كتاب "Web Redesign:
Workflow that works" نوشته خانمها
كِلی گوتو و اميلی كاتلر تنظيم شدهاند كه به
شهادت و نظر بسياری از كارشناسان، كتابی معتبر در زمينه نوسازی وب است. اگر دسترسی داريد و ممكن باشد مطالعه اين كتاب را فراموش نكنيد. آن وقت ديگر شايد نيازی نباشد، اين قلم را كه
نان گندم در دست ديگران ديده و خود از آن نخورده است، تحمل كنيد. ؛) در دنيای امروز كه همه چيز
سرعتی غريب در نو شدن و تحول دارد، چه توقعی درباره فرآيندهای عملياتی و كاربری در وب داريد؟ با گذشت زمانی قابل توجه با مقياسهای
زندگی در عصر اطلاعات و ارتباطات، از تولد اولين سايتهای وب و تجربه بارها و بارها
نوسازی و بازطراحی در اين عرصه، اينك نكتههايی را میتوان
برشمرد كه بیتوجهی به آنها خطايی نه چندان كوچك است. خطاب نكتههايی
كه در اين مجال به آنها اشاره میشود، به طراحانيست كه وظيفه آنها ترميم و نوسازی رونمای
يك سايت وب است. و اما اين چند كلمه: با كسی كه سايت را برای او آماده میكنيد به طور
مستمر در ارتباط باشيد. در ديدگاههايتان انعطافپذير
باشيد تا بتوانيد ابعاد طرح و برنامهتان را بنا به ضرورت تغيير دهيد. حتماً سايت فعلی
را تحليل و امتحان كنيد. همچنين از فراهم آوردن مجالی برای محك خوردن ذهنيتتان از عمليات نوسازی اجتناب نكنيد تا پس از چندی يكباره متوجه گرفتاری در مسيری نادرست نشويد و ... .اين حرفها
هم درباره سرآمدان عرصه صنعت هم تازهواردان به يك اندازه معتبرند. به اين ترتيب ما با
شرايط لازم و حداقلی برای توفيق در روند نوسازی وب آشنا میشويم. اين نكتهها
ناظر به مفاهيمی نظير برنامهريزی
(Planning)،
موقعيتسنجی حرفهای
و صنعتی، مخاطب (Audience)، كارايی و قابليت استفاده (Usability)،
فناوری، محتوا (Content)، توجه به ابعاد طرح و تعبيه امكان تغيير و انعطاف در اندازههای
كار (Scalability) و ... هستند. از روبهرو
شدن با اين عبارتها نفستان گرفته شده است. تصور میكنيد
بحث بیجهت دارد پيچيده و غامض میشود.
نه، اينطور نيست. نگران نباشيد! شما با واژهها كه سر و كار
نخواهيد داشت. آنچه واجب است انس گرفتن با مفاهيميست كه ورای اين كلمات نهفتهاند.
با كمی دقت و تجربهاندوزی در نوسازی وب، اين مفاهيم ملكه ذهنتان
میشوند. آری، كمی كه نيازها را بجوييد و بشناسيد، راه را بشناسيد
و در جادههای پرت و انحرافی نيفتيد، كار تمام است. طرح شما به
مقصد مطلوب میرسد. خيالتان راحت باشد!
كار و انديشه
برنامه عروسكی "كار و
انديشه" را به خاطر داريد؟ بهتر است پيش از عمل بينديشيد. فقط به خاطر اين كه اطرافتان زرق و برق زيادی میبينيد،
تصور نكنيد كه از گردونه زمان جاماندهايد. با عجله و بیحساب
و كتاب، يك سايت تازه بنا نكنيد. به همين راحتی در تله نيفتيد! مراقب باشيد كه كار خيلی بيش از طرح كردن يك صفحه اول شيك و خوشگل زير و بم دارد. قدم به قدم! يك گردش كار
(workflow) منطقی میتواند
شما را در عملی كردن تمام اصولی كه در نظر داريد، ياری میدهد.
هدف چيست و كجاست؟
الآن در سايتی كه
پيش روی شماست، چه چيزهايی هست؟ چه نيازی به تغيير و پيش گرفتن روند نوسازی حس میكنيد؟
آنهايی كه در كار آماده كردن محتوای سايت هستند، چه میگويند؟ بازديدكنندهگان
سايت چه نظری دارند؟ آيا سری به صندوق نامهها زده و شكايتهايی
را كه از كمّ و كيف سايت شدهاست، ديدهايد؟
چه خوب است آزمايشهايی ترتيب دهيد تا ميزان كارايی فعلی سايت را بسنجيد. بعد از چنين
آزمايشيست كه میتوان گير كار را شناخت و بر اساس عمليات بازطراحی را سامان داد. ابداً
به حدس و گمان رو نياوريد. هدفی كه بر اساس تصوری نادرست انتخاب شود، اصلاً هدف نيست. به دروازه خودی شليك نكنيد!
رقبا را بپاييد!
از دنيای دور و بر خود غافل نشويد. به آنچه در اطرافتان رخ میدهد
توجه كنيد. چشم و گوشتان را باز كنيد. سايت رقبا را ببينيد. ببينيد آنها چه كردهاند
و در سايتشان چه خبر است. ويژگیهای
سايت آنها را با سايت فعلی و چشمانداز آتی كار خود مقايسه كنيد. خودتان را كه
نمیخواهيد فريب دهيد! پس بهتر است واقعاً بنگريد كه كدام يك بهتر كار میكند.
بكوشيد تا وجوه تمايز كار خود و ديگران را بشناسيد و تشخيص دهيد. برگ برنده همين گوشه كنارهاست.
همراهی با مخاطب
كاربران سايت فعلی را از
برنامههايتان برای نوسازی باخبر كنيد. نگذاريد كه آنها از روند كار بیخبر
بمانند و يكباره با تغييراتی روبهرو شوند كه برايشان ناگهانيست. ممكن است جدا ماندن
آنها از برنامههای شما، در آينده باعث شود ديگر به بازديد سايت نوساخته نيايند. خيلی
صريح و شفاف چرايی بازطراحی و زمانبندی كارتان را به كاربران خبر دهيد.
در هوای مشتری!
اگر سايتی كه به آن
سر و سامان میدهيد
امكانات مناسبی برای استفاده از محتوايش در اختيار بازديدكنندگان
نداشته باشد، حضور روی خط شما بیاثر خواهد ماند. هر چه كاشتهايد
بر باد میرود. بسياری اوقات كارايط سايت فدای خواستهها
و سليقه سرمايهگذاران و تبليغاتچیها
میشود. فريب نخوريد! شما سايت را برای كسانی طرح میكنيد
كه میخواهند از آن استفاده كنند، نه برای كسانی كه میخواهند
در آن تبليغات كنند. مراقب باشيد كه بدانيد مخاطبتان كيست. اين خيلی
مهم است كه بدانيد تا چه اندازه نيازهای بازديدكنندگان
سايت با مسائل حرفهای كار شما نزديكی دارند.
به هر حال، بهتر
است هوای مشتريان سايتتان را داشته باشيد!
آقای مهندس كجاست؟
مشاوره با يك مهندس درباره چيزهايی از كدنويسی و اسكريپتنويسی
گرفته تا چند و چون برنامهسازی و آماده كردن نيازهای پشتصحنه،
به طور مستمر و از همان ابتدا، مانع اتلاف وقت در فرآيند بازطراحی میگردد. از
ما گفتن و ...!
خلاصه مراقب باشيد كه در ميانه راه به دردسر نيفتيد. مهندسی كه طی عمليات همراه شماست، اطمينانبخشتان
در برنامهريزیهاست.
قدم به قدم ياريتان میكند. گويی كه كليد قفل موانع فنی سر راه در دستان اوست.
در نبود او ممكن است در دام انجام كارهايی بيفتيد كه به هر دليل امكانپذير و
شدنی نيستند.
باز هم امتحان
يادتان هست كه سفارش كردم همراه با مخاطب حركت كنيد؟ پس هر چه در روند نوسازی پيش میرويد
برای راه انداختن آزمايشهای ديگری برای سنجش تغييراتی كه اِعمال میكنيد،
جديت داشته باشيد و سهلانگاری نكنيد. مسائل حائز اهميت را بعد از اين كه شناختيد،
همواره مد نظر داشته باشيد و بكوشيد گير كار را حين پيشروی فرآيند بازطراحی بگشاييد.
هيچ چيزی به اندازه ديدار كسی كه در سايت شما گشت و گذار میكند، به شما اطلاعاتی
صادقانه باز پس نمیدهد. آيا كاربران و بازديدكنندهگان
از سياحت در سايت نوشده رضايت خواهند داشت؟ ببينيد و بياموزيد! پيش از تمام شدن كار، حاصل را هر از چندی به چوب آزمون بينندهگان
گزيدهتان محك بزنيد.
انتقال محتوا
انتقال محتوا در اكثر
طرحهای نوسازی وب، آخرين و كماهميتترين
چيزيست كه به آن انديشيده میشود. و اين خطايی بديهيست. بهتر است از روی صندلی خود بلند
شويد و چندی هم بر جای كسی بنشينيد كه بايد سر وقت محتوای سايت را جمعآوری كند، متون را
بنگارد و تصحيح كند و به انها سر و سامان بدهد. توجه به مسأله از آن منظر را دستكم نگيريد. حتماً برای انتقال محتوا از سايت فعلی به سايت نوساخته تدبيری بينديشيد.
تعارف نكنيد!
بسيار ديده شده كه طرحی
به خوبی شروع شده است، اما پس از چندی به خاطر واگرايی ذهنيتها و اتكا به فرضيات
نامناسب از هم پاشيده است. عين تنظيم اسناد، هر كاری كه میخواهيد انجام دهيد، به طور
صريح و كاملاً شفاف به چند و چوناش دقت كنيد. هيچ چيزی را فدای هدفی كه با آزمايشهای
مختلف شناسايی كردهايد، نكنيد. تعارف نكنيد! در يك كار گروهی، همه اعضای گروه بايد در
خدمت مجموعه و طرح باشند. بهتر است هميشه و به موقع از هماهنگی اعضا و همسوييشان با راستای هدف عمليات آگاه باشيد.
دورانديشی و تمركزی فوری
هيچ گاه سعی نكنيد
همه كارها را يكباره انجام دهيد. هرچند بايد از ابتدا چشمانداز بلندمدت كار و عمليات
معلوم باشد، اما به وقت كار و عمل، مرحله به مرحله و گام به گام پيش برويد. نوسازی يكباره به خواستههايتان
جواب نمیدهد. ضمن تلاش برای تحقق اهداف، تنظيم رويكردی بازگشتنی و تكرارپذير در عَلَم
كردن سايت، اين بخت را به شما میدهد تا سايت نوساخته را ارزيابی كنيد، به نحوی كه تغيير
و تحول در آن به بهترين نحو فهميده و درك شود.
سخن آخر: اين حكايت تازه شروع يك قصه بلند است. باشد كه حوصله كنم و بتوانم ماجرا را خوب پیبگيرم. در هر حال، پيشنهادی را كه در آغاز سخن داشتم فراموش نكنيد. آسيا – 29 خرداد
بازگشت
|
