|
مروری بر روند شكلگيری
صفحات تخصصی تكنولوژی اطلاعات در مطبوعات غيرتخصصی IT نويسی؛ چشم و همچشمی
يا نياز كورش شمس
shams@itiran.com
از زمانی كه، بحث فناوری اطلاعات به شكلی جدی در كشورمان مطرح شد و گسترش شبكه
اينترنت و امكانات آن نقل تمام محافل و مجالس شد، رسانههای گروهی
و از جمله مطبوعات غيرتخصصی باايجاد بخشهای ويژهای
برای انعكاس اخبار و اطلاعات اين تكنولوژی تازه از راه رسيده، تلاش كردند تا سهم مشخصی از فرايند اطلاعرسانی
IT را در اختيار بگيرند. در بدو امر، به استثنای مجلات و نشريات تخصصی كه عمدتاً در زمينه كامپيوتر، جايی مختصر و محدود
در سبد خريد مردم داشتند، يكی دو روزنامه نيز با اختصاص تعدادی از صفحات داخلی خود به فعاليت در اين زمينه پرداختند.
تا پيش از اين، هيچكدام از روزنامهنگاران ايرانی فعاليت
ژورناليستی در حوزه IT را تجربه نكرده بودند و اكثر نويسندگان مقالات مجلات تخصصی را كارشناسان كامپيوتر و متخصصانی تشكيل میدادند
كه با علم ارتباطات و حرفه ژورناليست آشنايی چندانی نداشتند. در نتيجه طبيعی بود كه فرايند اطلاعرسانی
در اين حوزه از سازوكارهای رايج حوزه خبر تبعيت نمیكرد
و بخش عمده اخبار و مقالات نشريات و روزنامههای تازه به
IT پيوسته را، اخبار ترجمه شده وقايع و تحولات اين صنعت تشكيل میدادند.
دراين ميان، كمتر نشريهای پيدا میشد
كه با موشكافی و دقت به بررسی، نقد و پيگيری اخبار مربوط به IT در ايران بپردازد.
يكی از دلايل رواج يافتن اين شيوه روزنامهنگاری در بين گروهی
كه بايد از آنها با عنوان «نويسندگان IT» نام برد، بيگانگی اهالی صنعت IT با مقوله اطلاعرسانی
و فعاليت فرهنگی در اين زمينه بود. بسياری از فعالان اين صنعت با ذهنی كه بيشتر استوار بر منطق «صفر و يك» بود، اطلاعرسانی
و فعاليت قلمی در اين حوزه را در تحرير و تقرير مقالات تخصصی محض میدانستند،
مقالاتی كه فقط برای مخاطبان متخصص و دانش آموخته در رشته كامپيوتر قابل هضم بود. به همين دليل ايجاد ارتباط نويسندگان IT با اين قشر از كارشناسان و دستاندركاران
IT زمان نسبتاً زيادی را صرف خود كرد. با اين وجود، ارتباط بين دوگروه مذكور برقرار شد و اخبار و تازههای
صنعت دستوپاشكسته و نونهال IT ايران بخشی از فضای جرايد
نيمه تخصصی را اشغال كردند.
اما يك سئوال مهم ذهن برخی از نويسندگان حوزه IT و كارشناسان را به خود مشغول كرده بود؛ «آيا ارائه صرف اخبار و تازههای
علمی صنعت IT در جهان برای نشرياتی كه تازه به جرگه IT پيوستهاند،
میتواند پاسخگوی نيازهای توسعه اين صنعت در كشور باشد؟»
جذابيتهای خاص اخبار خارجی نظير، آخرين استراتژی
مايكروسافت، ادغام HP و كامپك، دادگاه آنتیتراست و غيره
به علاوه امكان آرايش جالب توجه صفحات روزنامهها و
مجلات با تصاوير مربوط به اين قبيل اخبار باعث میشد تا
بسياری از روزنامهنگاران با بیتوجهی
نسبت به مسائل و رويدادهای داخلی، تمام تلاش خود را برای انعكاس اخبار هيجانانگيز
خارجی كنند.
اما زمانی كه بحث اينترنت و مناقشات مربوط به آن صورت عينی و جديتری به خود گرفت، برخی از روزنامههايی
كه دارای صفحات كامپيوتر و اينترنت بودند حركت چشمگيری را برای نقد و بررسی مسائل مربوط به اين مناقشه آغاز كردند.
البته نمونههای چنين حركتی در زمان طرح مبحث Y2K و مسائل
ديگر نظير مشكلات صنعت نرمافزار و بازار متلاطم و مكاره
سخت افزار مشاهده شده بود. اما فراگيری اينترنت و چالش خصوصیسازی
آن باعث شد تا رويكرد مطبوعات به اخبار داخلی اين حوزه از ابعاد تازهتر
و مؤثرتری برخوردار شود.
|
" " |
|
آيا ارائه صرف اخبار و تازههای
علمی صنعت IT در جهان برای نشرياتی كه تازه به جرگه IT پيوستهاند،
میتواند پاسخگوی نيازهای توسعه اين صنعت در كشور
باشد؟» |
|
" " |
ناگفته نماند كه اين حركت جدی صرفاًُ در مقدار معدودی از روزنامهها
با شدت و جديت دنبال شد. اين در حالی بود كه هنوز هم بسياری از روزنامهها
و هفتهنامههايی
كه فقط برای افزايش تيراژ خود بخشهايی از فضايشان را به
IT اختصاص داده بودند، كماكان سرگرم جذاب كردن ويترين خبرهای كامپيوتری و اينترنتی خود بودند. از اين حيث میتوان
روزنامه نگاران نيمه تخصصی در زمينه IT را به دو دسته كاملاً متمايز تقسيم كرد. گروه اول كسانی كه بخش عمده زمان و انرژی خود را صرف ترجمه اخبار خارجی و انعكاس آنها میكنند،
و گروه دوم كسانی كه دو هدف عمده را در دستور كار خود قرار دادهاند؛
اول، نظارت، ارزيابی و نقد، فعاليتهای دستگاهها،
سياستگذاران و فعالان صنعت IT كشور، و دوم، تعميم فرهنگ بهرهگيری
از اين فناوری چند منظوره و سرنوشتساز در لايههای
مختلف اجتماعی از مديران ارشد كشور تا شهروندان عادی. حال اين كه كداميك از دو گروه روزنامهنگاران
و نويسندگان IT، مسير درستی از فعاليت ژورناليستی در اين حوزه را انتخاب كردهاند
و آثار و پيامدهای فعاليت آنها در توسعه اين فناوری در كشور چشمگيرتر و بارزتر است، نكتهای
است كه نياز به بحث و بررسی عميق و كالبدشكافی موضوع دارد. اما در اين خلال، وجود يك نكته مسلم است. برخی
از مطبوعات از اختصاص دادن بخشی از فضای خود به اخبار IT دو هدف عمده داشتند؛ هدف اول، جذب آگهیهای
تجاری رو به رشد اين صنعت و كسب درآمدهای كلان ناشی از آن، وهدف دوم عقب نماندن از قافله به حركت درآمده در مطبوعات بود كه اين هدف نيز از انگيزهها
و توجيهات صرف اقتصادی نشأت میگرفت.
گروه ديگر مطبوعات نيز از اين كار اهداف مشابهی را دنبال میكردند،
با اين تفاوت كه در محتوای فعاليت رسانهای آنها، نشانههايی
از انگيزههای فرهنگی و ملی به شكلی كاملاً بارز به چشم
میخورد. با اين وجود ترجيح میدهيم،
ارزيابی و نقد عملكرد و ميزان اثرگذاری مطبوعات IT نويس در روند توسعه اين صنعت و گسترش فرهنگی آن در سطح جامعه را برعهده كارشناسان علوم ارتباطات، متخصصان IT و مخاطبان بگذاريم.
بايد ديد ايجاد بخشهای IT در مطبوعات، ناشی از چشم و همچشمیهای
حرفهای است، يا برگرفته از يك احساس نياز واقعی و شديد
برای فعاليت ژورناليستی در اين حوزه. راستی به نظر شما كداميك از دو مورد فوق صحت دارند؟ روزنامه ابرار اقتصادی ـ چهارشنبه 19
تيرماه 1381
|
