شنيدن صدای آلارم يك وسيله ارتباطی در يك جلسه رسمی هميشه ناخوشايند نيست، به خصوص اگر وسيله شما به نحوی طراحی شده باشد كه بدون مكالمه بتوانيد پيغام خود را دريافت كنيد. اين وسيله می‌تواند يك پيجر Pager كوچك باشد با ابعادی كمتر از يك كارت ويزيت و يك صفحه نمايش كه متن پيغام را به راحتی به شما نشان می‌دهد.

    پيجر (كه در فارسی لفظ پرمعنا و شيك “پی‌جو” در تلاش برای جايگزينی آن است، شبكه‌ای است متشكل از ايستگاه‌های ثابت و گيرنده‌های شخصی سيار كه ارتباط يك طرف‌های را با كاربر برقرار می‌كنند. در ساده‌ترين نوع ارتباط، يك استفاده كننده معمولی تلفن با شماره‌گيری وارد شبكه پی‌جو شده سپس شماره پيجر مورد نظر را می‌گيرد. در اين حالت، شماره اين فرد به همراه تاريخ و زمان برقراری تماس بر روی صفحه نمايش پيجر قابل ديدن است و در حافظه پی‌جو نيز ذخيره می‌شود. دارنده پيجر، پس از آگاهی از اين تماس می‌تواند در فرصت مناسب و بنا به صلاحديد خود، با اين شماره تماس بگيرد. اين نوع ارتباط “پيام‌رسانی عددی (Numeric Messaging)” ناميده می‌شود.

    در نوع ديگری از پيجر، فرد می‌تواند توسط اپراتور شبكه، يك پيام متنی را برای پيجر موردنظر ارسال كند؛ بدين ترتيب كه پس از شماره‌گيری و ورود به شبكه پی‌جو، اپراتور پيام را تلفنی دريافت كرده به همراه مشخصات فرد، تايپ كرده و برای پيجر موردنظر ارسال می‌كند. اين نوع ارتباط “پيام رسانی نوشتاری (Word Messaging)” ناميده می‌شود.

    اما پيجر تنها يك گيرنده است و برای برقراری ارتباطي دو سويه نياز به وسايل ارتباطی ديگری است: با اين وجود به دليل مزايای خاصی، اين وسيله نيز مورد توجه قرار گرفته و در حال حاضر مشتركين زيادی در سطح جهان از اين وسيله استفاده می‌كنند.

   شايد در ابتدا و دومين عامه، موبايل دارای طرفداران بيشتری باشد، ولی رفته رفته پيجر به خوبی جای خود را باز می‌كند، از همين رو با وجودی كه در فيلم‌های پليسی واكشن، حضور موبايل را پررنگتر می‌بينيم، ولی در لايه‌های عميق‌تر به ويژه فيلم‌های علمی پيجر كاربرد بيشتری می‌يابد.

     استفاده از پهنای باند كمتر، سادگی طراحی دستگاه، قيمت ارزان و هزينه اشتراك پايين، دسترسی كامل به مشترك در هر زمان، ارسال پيام حتی در شرايط اوج ترافيك، اشغال نبودن خطوط مشتركين در هيچ زمان، عدم نياز به عكس‌العمل آنی حين دريافت پيام و امكان ارائه سرويس‌های ويژه نابينايان و ناشنوايان، ازجمله مزايايی است كه پی‌جو را به عنوان يك وسيله مفيد و كارآمد معرفی می‌كند.

    پيجر در ايران سابقه‌ای 12 ساله دارد. نخستين بار خدمات پيجر در سال 1368 و از طريق شركت مخابرات ايران در سطح شهر تهران به متقاضيان ارائه شد. مصطفی رنجبر مسؤول عقد قراردادهای پيجر نحوه اشتراك و استفاده از اين خدمات را چنين عنوان می‌كند: «با ارائه يك درخواست كتبی، يك برگ فتوكپی شناسنامه و مبلغ 000/320/1 ريال، دستگاه دراختيار متقاضی قرار می‌گيرد. مبلغ تعيين شده شامل هزينه دستگاه و آبونمان يك ساله وسيله است. پس از يك سال هزينه اشتراك به صورت ماهيانه 000/20 از مشترك گرفته می‌شود.»

    مطابق شرايط قرارداد بين مشتركين و شركت مخابرات ايران هرگونه تعمير يا تغيير در دستگاه تحويل داده شده تنها در انحصار وزارت پست، تلگراف و تلفن است. امكان تجديدنظر در تعرفه‌ها وجود دارد، هرگونه استفاده غيرمجاز موجب لغو حق استفاده از خدمات می‌گردد. حق استفاده از خدمات پيجر به هيچ عنوان قابل واگذاری به غير نمی‌باشد اما مشتركين در صورت تمايل می‌توانند دستگاه پيجر را پس داده و وجه پرداختی را بازپس بگيرند.

   با وجود هزينه پايين ودسترسی آسان به پيجر، در ايران استقبال شايان توجهی از اين وسيله نشده است به نحوی كه در حال حاضر بيش از نيمی از ظرفيت مركز پی‌جو در شركت مخابرات ايران بلااستفاده مانده است. مهندس ملك‌محمدی معاون اداره كل واگذاری مدارات شركت مخابرات ايران در اين مورد می‌گويد: «محدوديت مكان، يكی از مهمترين مشكلاتی بود كه به دليل تلفن‌های ثابت به كاربر تحميل می‌شد. پی‌جو اين مشكل را تا حد زيادی حل می‌كرد. به همين دليل در ابتدا استقبال از اين وسيله بسيار خوب بود و در طول چند ماه بيش از 4000 شماره به علاقه‌مندان واگذار گرديد اما با عرضه تلفن‌های همراه به بازار جهانی، همه نگاه‌ها به سوی اين پديده جديد معطوف شد. كارشناسان شركت مخابرات نيز امكان سنجی كاربری تلفن‌های همراه را در دستور كار خود قرار دادند و توسعه پی‌جو معلق ماند.» از سوی ديگر طراحی شبكه پيجر شركت مخابرات بر مبنای ويژگی‌های شهر تهران در سال 68 انجام گرفته و با گسترش تهران و عدم توسعه آنتن‌ها و شبكه پيجر، مشكلات كاربران اين شبكه روز به روز بيشتر و از تعداد كاربران آن كاسته شد.

    مصطفی رنجبر در اين مورد می‌گويد: «مطابق برنامه پنج ساله دوم توسعه كشور و مصوبات مجلس شورای اسلامی در مورد خصوصی‌سازی، خدماتی همچون پيجر قابل سرمايه‌گذاری در بخش دولتی نيستند و گسترش آنها تلاش‌های بخش خصوصی را می‌طلبد، در حال حاضر علاوه بر شركت مخابرات ايران شركت‌های خصوصی ديگری در اين زمينه فعال شده‌اند.»

    “استيمان صنعت” نخستين شركت خصوصی ارائه دهنده خدمات پيجر در ايران است كه پيش از اين اجرای خدمات پيجر را در سطح شهر تبريز را برعهده داشته است و هم اكنون نيز خدمات پی‌جو را در سطح شهر تهران ارائه می‌دهد.

پيجر استيمان صنعت از نوع پيام رسان نوشتاری است. دستگاه پيجر و امكان استفاده از آن به مدت يك سال با هزينه 000/300/1 ريال دراختيار مشتركين قرار می‌گيرد و آبونمان آن ماهيانه 000/25 ريال است.

    حضور يك شركت خصوصی در عرصه ارائه خدمات مخابراتی می‌تواند نويدبخش باشد اما استيمان صنعت به دو دليل در اين زمينه چندان موفق نبوده است.

    به دليل تمركز سيستم در شهر تبريز، به هنگام برقراری يك ارتباط بدون اپراتور، استفاده كننده مجبور است از شماره تلفن بين شهری استفاده كند كه باعث بالا رفتن هزينه ارتباط می‌شود. از سوی ديگر، پيجرهای واگذار شده از طرف شركت استيمان صنعت امكان بازپس دادن ندارند ولی دستگاه را می‌توان با نظارت شركت واگذار كرد.

    پی‌جو وسيله‌ای است كه با وجود سابقه نسبتاً طولانی در عرصه مخابرات كشور، چندان شناخته شده نيست و قطعاً بيش از آنچه در اين گزارش آمده است نياز به بررسی دارد، در حالی كه پديده خصوصی‌سازی در بخش مخابرات، گام‌های نخستين خود را برمی‌دارد و پيجر می‌تواند زمينه مناسبی برای اين فعاليت باشد و لازمه اين امر، آشنايی هرچه بيشتر مردم با قابليت‌های اين وسيله و خدمات ارائه شده در اين زمينه است.

    تلاش ماهنامه دنيای كامپيوتر و ارتباطات برای بررسی مبسوط‌تر اين پديده، و نيز گزارش دقيق و كامل از امكانات ارائه شده توسط بخش خصوصی فعال در اين صنعت ادامه خواهد داشت.

    بدين ترتيب، با توجه به برنامه‌ها و فعاليت‌های تازه دولت به ويژه در حوزه خصوصی‌سازی مخابرات، به نظر می‌رسد از سويی اهميت زيربنايی صنعت مخابرات و ارتباطات در مسير توسعه و از سوی ديگر بكر بودن و اقتصادی بودن فعاليت در اين حيطه در كشورمان، افقی اميدوار كننده و چشم‌اندازی روشن پيش روی علاقه‌مندان به پيشرفت سرزمين قرار می‌دهد.