اين‌بار واقعا دنيای گرافيك كامپيوتری لرزيد ، زلزله‌ای كه انتظار آن می‌رفت، اما نه با اين شدت. ATI بلاخره از زير سايه nVIDIA بيرون آمد ، اتفاقی كه خيلی‌ها به آن اميدوار نبودند . البته حق هم داشتند زيرا سرسخت‌ترين رقيبی كه همه به آن اميد بسته بودند نتوانست حتی در مقابل مدل‌های ضعيف‌تر GeForce 4 قد علم كند ، Matrox Parhellia با آنكه از نظر تئوری بسيار قوی می‌نمود اما در عمل آنقدر بد عمل كرد كه Radeon 8500 هم به راحتی با آن رقابت می‌كرد. خبرها و شايعات مربوط به Radeon های سری 9000 مدت‌ها بود كه در سايت‌های مختلف به چشم می‌خورد ،اما آنقدرها اميدوار كننده نبود زيرا به نظر می‌رسيد كه ممكن است اين اخبار هم مشابه آنهايی باشد كه در مورد Parhellia 512 وجود داشت. تنها سايت Anandtech بود كه تخمين‌هايی در مورد كارايی مدل 9700 زده بود ، و درست بعد از ارائه اين محصول به بازار بود كه شك‌ها به يقين مبدل گشت ، همه فهميدند كه Anandtech در اكثر موارد درست حدس زده و Radeon 9700 توانسته با موفقيت GeForce 4 TI 4600 را با اختلافی در حدود %30 پشت سر بگذارد. از سوی ديگر Radeon 9000 كه جزو محصولات ارزان قيمت شناخته می‌شود و مدتی قبل از 9700 به بازار آمد به خوبی از پس رقبای خود بر آمد و با تركيبی از كيفيت تصوير بعلاوه سرعت مناسب توانست نظر بسياری از افراد را به خود جلب كند.

   در نهايت آخرين شوكی كه از طرف ATI به رقبا خصوصا nVIDIA وارد شد Radeon 9000 Mobility بود كه پشتيبانی از DX 8 را برای گرافيك Laptop ها به ارمغان آورد . در اين مقاله سعی خواهيم داشت تا با خانواده Radeon 9000 بيشتر آشنا شويم و در عمل قدرت آنها را بسنجيم . ATI در سال گذشته ميلادی سهمی %30 از بازار را در اختيار داشت اما انتظار می‌رود با فروش سری جديد محصولاتش اين رقم بين 5 تا 10 درصد افزايش پيدا كند. همانطور كه می‌دانيد يكی از دلايل ورشكست شدن 3dfx رفتن به سراغ توليد كارت‌های گرافيك بود كه با خريد شركت STB صورت گرفت ، ATI هم كه تا كنون توليد اكثر كارت‌های گرافيكی را خود بر عهده می‌گرفت آرام آرام می رود تا مانند nVidia توليد كارت را متوقف كند و تنها به سراغ توليد چيپ‌های گرافيكی برود، يكی از نشانه‌های آن هم فروش كارت‌های Radeon 9700 ساخت ATI تنها در آمريكای شمالی و اروپاست كه به نسبت سابق بسيار كمتر شده . يكی از مشكلاتی كه ATI سال‌های متمادی با آن روبرو بود كارايی نامناسب درايور های گرافيكی اين شركت بود كه با آمدن نسل جديد توليداتش نشان داده كه اين مشكل را به خوبی حل كرده و می‌تواند همانند nVIDIA مشتريانش را راضی نگاه دارد .

   يكی از مهم‌ترين نكاتی كه Radeon 9700 را به نوعی پرچمدار پيشرفت می‌نمايد پشتيبانی كامل از امكانات DX 9 مايكروسافت می‌باشد . البته ATI در سال‌های گذشته هم معمولا سريع‌تر از رقبا به سراغ نسخه‌های جديد DX می‌رفت اما در اين ميان كارايی قربانی می‌شد و می‌توان گفت اين اولين بار است كه با حفظ بالاترين كارايی توانسته بطور همزمان از تكنولوژی DX جديد يعنی ورژن 9 بهره‌مند شود. البته هنوز بطور مشخص نمی‌توان گفت كه چه زمانی نرم‌افزارها و مخصوصا بازی‌های كامپيوتری از امكانات DX 9 استفاده می‌كنند اما يقينا تا حد اكثر چندماه ديگر نمونه‌هايی از آنها به بازار می‌آيد و مهم‌ترين آنها يعنی Doom III قرار است در سال 2003 وارد بازار شود. نكته جالب توجه ديگر برتری يافتن كامپيوترهای شخصی از كنسول‌های بازی است كه طبق ادعای مايكروسافت قرار بود به اين زودی‌ها اتفاق نيفتد اما XBOX تنها از DX 8 پشتيبانی می كند . 9700 هم همانند اجداد خود در مدل‌های مختلفی به بازار می‌آيد كه PRO مدل سريع‌تر و NORMAL همانطور كه از اسمش پيداست دارای سرعتی معمولی خواهد بود . البته قرار است Radeon 9500 هم در اوايل پاييز به بازار بيايد كه با كمتر شدن سرعت هسته و حافظه همچنين مختصر كردن بخش سايه‌زنی نقطه‌ای قيمت پايين‌تری خواهد داشت.
 

   در مقام مقايسه R300 يعنی قلب اين چيپ جديد قابليت‌های های قابل ملاحظه دارد كه از آن جمله می‌توان به تعداد ترانزيستور ها اشاره كرد، 40 ميليون ترانزيستور بيشتر يعنی كارايی بالاتر امكانات گسترده تر و تكنولوژی پيشرفته‌تر. همچنين وجود چهار بخش سايه‌زنی راسی و هشت بخش سايه زنی نقطه‌ای يعنی رقمی دوبرابر آنچه كه رقيب عرضه می‌كند. البته اين تعداد بيشتر را نمی‌توان عامل دوبرابر افزايش كارايی دانست چراكه در هر بار R300 يك بافت و G4 دو بافت را پردازش می‌كند! بنابر اين از نظر تئوری تصاوير تك بافتی را R300 سريع‌تر از NV25 كه همان هسته GeForce 4 است پردازش می‌كند اما در محيط‌های چند بافتی باهم برابر هستند. اما در عمل می‌بينيم كه هيچ‌كدام از اين كارت‌ها نمی‌توانند اين بخش‌های هسته را با حد اكثر توانايی راه‌اندازی كنند چراكه پهنای باند حافظه برای آنها گلوگاه محسوب می‌شود، از اين رو می‌توان نتيجه گرفت كه بالا بودن پهنای باند حافظه در نهايت موجب برتری يكی از اين دو چيپ می‌شود و همانطور كه مشاهده می‌كنيد 9700 با داشتن باس 256 بيتی حافظه پهنای باندی تقريبا دو برابر G4 فراهم می‌كند. قابل ذكر است كه اين چيپ‌ست قابليت پشتيبانی از DDR-II را هم دارد كه می‌توان انتظار داشت مدل‌های با استفاده از رم‌های سريع‌تر نيز به بازار بيايد . Hyper Z III يك روش بهينه‌سازی كارايی حافظه است كه ATI در چيپ جديد خود استفاده كرده. پشتيبانی از AGP 8x هرچند كه با توجه به نرم‌افزارهای فعلی آنچنان مورد نياز نيست اما می‌توان اميدوار بود كه با آمدن بازی‌های جديد به زودی مورد استفاده قرار بگيرد. يكی از مواردی كه سابقا موجب برتری چيپ‌های nVIDIA بود ارائه قابليت ضد لبگی FSAA با سرعتی بسيار بالاتر از نمونه‌های مشابه ATI بود، اما ATI در توليد اخير خود با جايگزين كردن تكنيك MultiSampling بجای SuperSampling توانسته همانند G4 كه مدت‌هاست از اين تكنيك استفاده می‌كند به سرعتی قابل قبول در هنگام فعال بودن FSAA دست يابد.

    از نظر امكانات دو بعدی تفاوت قابل ملاحظه‌ای ميان 9700 و G4 وجود ندارد، ATI با استفاده از دو RAM DAC كه در سرعت 400 MHz كار می‌كنند قابليت Multi Display را به بهترين شكل ارائه می‌كند ، به شكلی كه تمام خروجی‌ها می‌توانند بطور همزمان كار كنند، خروجی TV با دقت 1024*768 در كمتر كارتی استفاده شده. يكی از نكات قابل توجه در مورد اين چيپ استفاده از بخش سايه‌زنی نقطه‌ای برای امری 2D است ، همانطور كه ديديد اين كارت امكانی به نام Full Stream دارد كه درواقع روشی برای بهينه سازی كيفيت تصاوير كد شده توسط كارت است كه به عهده سايه‌زن‌های نقطه‌ای گذارده شده. با اينكار ATI از قابليت Hard-Wired Video Acceleration صرف نظر كرده ، در عوض با اين تكنيك جديد جريان‌های ويديوئی متداول با كيفيت بهتری عرضه می‌شوند و بطور مثال فيلم‌هايی كه بر روی اينترنت مشاهده می‌كنيد از حالت بلوك بلوك در آمده و حالتی يكنواخت پيدا می‌كنند. البته هنوز برای ديدن نتايج عملی اين روش زود است چراكه تا بحال نرم‌افزاری رسما پشتيبانی از اين قابليت را اعلام نكرده ، تنها Real Video Player قرار است در ورژن‌های خاصی اين امكان را اضافه كند ، البته به همراه درايورهای اين كارت يك Patch برای Windows Media Player وجود دارد كه اين قابليت را به برنامه اضافه می‌كند. البته اين تمام قابليت‌های Full Stream نيست امكان توليد افكت‌های بلادرنگ نيز يكی از توانايی‌هايی است به واسطه استفاده از سايه‌زن‌های نقطه‌ای به وجود آمده. همانطور كه قبلا ذكر شد درايورهای ارائه شده توسط اين شركت نيز رشد خوبی داشته و با در اختيار گذاشتن امكاناتی برای كنترل محيط‌های مختلف گرافيكی كه كاربران در درايورهای nVIDIA سراغ داشتند توانسته تا كاربران حرفه‌ای را نيز راضی كند. زمان آن رسيده تا با ديدن نتايج تست‌های صورت گرفته بر روی اين كارت به ميزان توانايی‌های آن در عمل پی ببريم
 

   برای اينكه شناخت صحيحی از توانايی اين كارت‌ها به دست بياوريم ابتدا آنها را در محيط‌های 3D كاربردی تست می‌كنيم ، قدرت كارت در اينگونه محيط‌ها را می‌توان ملاك كارايی آن قرار داد چراكه هنگامی كه چنين كارتی در اختيار داشته باشيد می‌خواهيد در همين نرم‌افزارها از آن استفاده كنيد نه در نرم‌افزارهايی كه صرفا برای تسط تهيه شده اند. البته برای شناخت بهتر كارت استفاده از برنامه‌های مخصوص Benchmark يك راه كاملا منطقی و معمول است به همين خاطر در بخش دوم تسط به سراغ آن دسته از برنامه‌ها هم می‌رويم.
 

   همانطور كه مشاهده كرديد جدای چند مورد خاص در اكثر موارد Radeon 9700 با قاطعيت حريف خود را شكست داده و توانسته ركوردهای تازه‌ای در گرافيك كامپيوتری به ثبت برساند. در تمامی موارد تست شماره عنوان شده FPS يا هم تعداد تصوير در ثانيه است غير از 3D Mark 2001 كه اعداد داخل جدول امتياز حاصل از تست است. همانطور كه مشاهده می‌كنيد در بيشتر موارد بالارفتن مود گرافيكی تاثير آنچنان زيادی در كارايی Radeon 9700 نداشته اما بر عكس G4 به همان اندازه كه گرافيك بالاتر رفته سرعتش پايين آمده، به همين دليل می‌توان گفت Radeon 9700 برای كار يا بازی در مودهای گرافيكی بالا بسيار بهتر از G4 عمل می‌كند كه يقينا نظر طرفداران بازی‌های كامپيوتری و همچنين كاربران حرفه‌ای كامپيوتر را بخود جلب خواهد كرد.

   حال زمان آن رسيده تا با دقت بيشتری توانايی هر بخش از كارت‌ها را با هم مقايسه كنيم، هر چند كه شايد نتايج اين تست‌ها در عمل خيلی به كار ما نيايد اما می‌توان با تجزيه و تحليل نتايج آنها به شناخت درستی از توانايی قسمت‌هايی كه در مورد آنها خوانديم برسيم .

   شمارش تعداد مثلث‌هايی كه كارت می‌تواند در هر ثانيه نمايش دهد مارا دقيقا با يكی از مهم‌ترين موارد كارايی كارت آشنا می‌كند ، چراكه هر تصوير 3D متشكل از تعداد زيادی مثلث است و در واقع جزئی‌ترين بخش هر تصوير سه بعدی قبل از نقطه و خط مثلث است. اعداد مندرج در جدول بر مبنای ميليون مثلث در ثانيه است
 

   در اين يكی تست هم كه عدد سطر اول باز همان ميليون مثلث در ثانيه است در حالی‌كه سطر دوم نشانگر ميزان ترافيك حاصل از نشان دادن اين مثلثها به مگا بايت است . اين‌بار هم G4 حرفی برای گفتن ندارد.
 

در مقايسه بعدی خواهيم ديد كه چطور خط لوله‌های مربوط به نقاط می‌توانند بافتی را پردازش كنند.
ميليون Pixel در ثانيه ارقام مربوط به اين جدول را نشان می‌دهد.
 

Pixle Shader در Radeon 9700 بسيار قوی‌تر از G4 عمل كرده.
 

   Occlusion Culling يا به قولی خالص كردن منظره ديداری ، يكی از كارهاييست كه كمك شايانی در بهينه سازی كارايی حافظه می‌كند. در اين سيستم كارت با روشی هوشمندانه تصوير را در بخش‌هايی كه قرار است رندر شود جست‌وجو می‌كند و آن قسمت‌هايی را كه ديده نخواهند شد حذف می‌كند با اينكار ميزان قابل ملاحظه‌ای از ترافيك اضافی كم شده و سرعت رندر كردن بالا می‌رود.
 

   بد نيست نگاهی هم به توانايی اين كارت‌ها در حالت FSAA بياندازيم تا ببينيم آيا سرعت آنها در اين حالت آنقدر بالا هست كه قابل استفاده باشند

   به عنوان آخرين قدم در باب كيفيت تصوير ضمن استفاده از فيلتر Anisotropic قابليت FSAA كارتها را فعال می‌كنيم تا ببينيم در اين وضعيت چه نتيجه ای حاصل می‌شود.
 

   آخرين مقايسه را برای نشان دادن قدرت اين كارت در هنگام بكار گيری با سيستم‌ها ضعيف‌تر انجام می‌دهيم. برای اينكار از سيستم‌هايی با همان مشخصاتی كه در جدول ابتدايی تست‌ها آمده بود استفاده می‌كنيم.