چندی پيش اعلام شد كه به زودی (در دو سه ماه آينده) سرويس كوته‌پيام بالاخره در ايران نيز راه‌اندازی خواهد شد. اين سرويس كه در حال حاضر يكی از پركاربردترين سرويس‌های شبكه موبايل در بسياری از نقاط ديگر دنيا محسوب می‌شود، تاكنون در كشور ما راه‌اندازی نشده است. به هرحال تصميم مخابرات كشور برای راه‌اندازی SMS را به فال نيك می‌گيريم و اين سرويس و دانستنی‌های مربوط به آن را در ماهنامه بررسی خواهيم نمود. به همين منظور در اين شماره تصميم داريم به معرفی سرويس كوته‌پيام بپردازيم. اين معرفی را از دو جنبه مطرح خواهيم كرد. يكی از منظر معرفی قابليت‌هايی كه دارندگان موبايل در استفاده از اين سرويس در اختيار خواهند داشت و ديگری، بررسی اين سرويس از نظر فنی خواهد بود. چند هفته پيش اولين كوته‌پيام‌های داخل كشور با استفاده از كارگزار پيك‌آسا بين چند موبايل نمونه ردوبدل شدند كه در اين مورد در شماره آينده بيشتر خواهيم گفت.

SMS چيست؟

   اين روزها با پيشرفت سيستم‌های مخابرات سيار، ارائه سرويس‌های بيشتر و متنوع‌تر از جانب اپراتورهای شبكه و مراكز ارائه‌دهنده خدمات موبايل، دغدغه اصلی اين مراكز محسوب می‌شود. اين تنوع علاوه بر همراه داشتن رضايت كاربران شبكه، سود سرشاری را نيز نصيب اين اپراتورها می‌كند. اين بحث در كشورهايی كه اپراتورهای خصوصی امكان فعاليت دارند بسيار پررنگ‌تر است و ارائه سرويس‌های جديد كاربرپسند زمينه اصلی رقابت را تشكيل می‌دهد.

   يكی از بهترين راه‌ها برای ارائه چندين سرويس به‌طور همزمان، سرويس كوته‌پيام است. عرضه اين سرويس با قرار دادن كارگزاری به نام SMSC (مركز سرويس كوته‌پيام) در شبكه انجام می‌گيرد. اين كارگزار كه در استانداردهای شبكه GSM توصيف شده است، وظيفه برقراری امكان ارسال و دريافت كوته‌پيام برای موبايل‌های شبكه را برعهده دارد. علاوه براين كارگزار می‌تواند ارتباط موبايل‌ها را با شبكه‌های ديگر موجود در جهان مانند اينترنت، پی‌جو، تلويزيون و... برقرار نمايد.

   حجم بسيار بالای كوته‌پيام‌های مبادله شده‌ای كه هرروز گزارش می‌شود و افزايش موارد استفاده‌هايی كه از SMS صورت می‌گيرد، اپراتورهای شبكه را وادار می‌سازد كه اين سرويس را به شبكه‌هايشان اضافه كنند. در نتيجه يك SMSC خوب، می‌تواند سهم مهمی در بازدهی يك اپراتور شبكه موبايل به خود اختصاص دهد.

   SMS علامت اختصاری Short Message Service يا «سرويس كوته‌پيام» است. اين سرويس يكی از سرويس‌های تعريف‌شده در استاندارهای شبكه GSM است كه توسط مؤسسه استاندارد اروپايی، معروف به ETSI، معرفی شده است. اين سرويس در استاندارد 03.40 از سری استاندارهای ETSI توصيف شده است. با استفاده از اين سرويس می‌توان پيام‌های كوتاه متنی را، «از يك موبايل» و يا «به يك موبايل» ارسال نمود. اين پيام‌ها می‌توانند حاوی حداكثر 140 بايت از اطلاعات باشند.

SMSC چيست؟

   SMSC، علامت اختصاری (Short Message Service Centre)، «مركز سرويس پيام كوتاه» می‌باشد كه به عنوان جزئی از شبكه GSM امكانات SMS را برای مشتركين شبكه موبايل فراهم می‌كند. سوالی كه در اينجا ممكن است پيش بيايد اين است كه مگر وجود سوييچ‌های شبكه كه كار برقراری ارتباطات صدايی را برعهده دارند برای ردوبدل كردن كوته‌پيام‌ها كافی نيست؟ در اين بخش سعی داريم به اين سؤال پاسخ دهيم.

   فلسفه وجودی چنين سيستمی اين است كه طبق استاندارد، ارسال كوته‌پيام به طور مستقيم صورت نمی‌گيرد. بلكه SMSC به‌عنوان واسط ميان مبدأ و مقصد، پيام‌های كوتاه را از فرستنده دريافت كرده و به گيرنده تحويل می‌دهد. در حقيقت SMSC وظيفه «ذخيره و ارسال» (store and forward) كوته‌پيام‌ها را برعهده دارد.

   وجود چنين مركزی باعث می‌شود كه بتوان ارتباط ميان شبكه موبايل و ساير شبكه‌های كامپيوتری را نيز برقرار كرد. اين قابليت، يكی از ويژگی‌های اصلی سرويس كوته‌پيام است كه نقش اصلی را در محبوبيت خارج از حد تصور SMS در كل دنيا بازی می‌كند.

   به اين ترتيب، در هر فرايند ارسال كوته‌پيام، تنها يكی از طرفين درگير در اين فرايند (يا مبدا يا مقصد و يا هردو)، لازم است كه موبايل باشد و طرف ديگر می‌تواند موجوديتی خارج از شبكه موبايل باشد. به اين ترتيب موبايل‌ها می‌توانند به چنين موجوديت‌هايی پيام ارسال كنند و يا از آنها پيام دريافت نمايند.

ويژگی‌های SMS

   هدف اصلی در سرويس كوته‌پيام انتقال يك پيغام از يك مبدا به يك مقصد است. در كنار اين هدف، برخی مفاهيم ديگر نيز در اين سرويس تعريف شده‌اند كه امكاناتی را به كاربران اين سرويس عرضه می‌كنند و يا محدوديت‌هايی را به آن تحميل می‌كنند. در اين بخش سعی داريم به معرفی اجمالی اين امكانات و كاربرد هريك بپردازيم.

طول كوته‌پيام

   طول يك پيام كوتاه می‌تواند حداكثر 160 كاراكتر از يك متن باشد. اين 160 كاراكتر می‌تواند شامل كلمات يا اعداد يا تركيبی از حروف و اعداد باشد. همچنين امكان ارسال پيام‌های غيرمتنی (باينری) نيز فراهم است كه در اين صورت طول هر پيام به 140 بايت محدود می‌شود. با استفاده از پيام‌های باينری می‌توان (اگر گوشی پشتيبانی كند) اقدام به ارسال تصاوير يا زنگ گوشی (ringtone) ميان دو موبايل كرد.

   كوته‌پيام‌ها را می‌توان به صورت يونی‌كد نيز ايجاد كرد. اين امكان باعث می‌شود كه بتوان پيغام‌هايی را به تمامی زبان‌های تعريف شده در يونی‌كد (از جمله فارسی) ارسال كرد. اما با استفاده از چنين امكانی نيز، طول كوته‌پيام ارسالی به 70 كاراكتر يونی‌كد محدود می‌شود.

كوته‌پيام‌های بزرگ!

   شايد محدوديت طول كوته‌پيام‌ها به 140 بايت شما را كمی از آن نااميد كرده باشد. اما مطمئن باشيد همين مقدار نيز برای بسياری كاربردها كاملا كافی خواهد بود. اما اگر شما يك گوشی جديد داشته باشيد، ممكن است به درستی اين مطلب هم شك كرده باشيد. چون در اين گوشی‌ها، امكان ارسال تصوير و زنگ گوشی هم از طريق SMS وجود دارد (در اين مورد در شماره‌های بعد مفصل‌تر صحبت خواهيم كرد) و معقول به نظر نمی‌رسد كه آنها در يك فضای 140 بايتی قابل گنجاندن باشند.

   واقعيت اين است كه طراحان سرويس كوته‌پيام نيز متوجه كم بودن اندازه آن شده‌اند و برای آن فكری كرده‌اند. به اين صورت كه امكانی قرار داده‌اند كه با استفاده از آن می‌توان يك بخش بزرگ‌تر از 140 بايت از اطلاعات را به چندين كوته‌پيام تبديل كرد. برای مشخص كردن اين كه تمامی اين كوته‌پيام‌ها بخش‌های يك پيام بزرگ‌تر هستند هم شرايطی تعيين شده است كه بايد در اين كوته‌پيام‌ها رعايت شده باشد. به اين ترتيب می‌توان متن‌های بزرگ يا تصاوير و صداها را نيز به صورت كوته‌پيام بين دو موبايل ردوبدل كرد.

راحت شدن از شر بوق اشغال!

   مطمئنا اگر مطالعه‌ای علمی صورت گيرد، يكی از آزاردهنده‌ترين چيزهايی كه در دنيای كنونی افراد با آن سروكار دارند، شنيدن بوق اشغال در تماس‌های تلفنی است. بنابراين اين مژده را به شما می‌دهيم كه با استفاده از SMS هيچ‌گاه بوق اشغال نخواهيد شنيد، حتی در زمانی كه شما يا كسی كه قرار است مقصد كوته‌پيام شما باشد، مشغول صحبت كردن با استفاده از موبايل خود باشيد!

   بله، درست خوانده‌ايد. حتی زمانی كه شما مشغول صحبت كردن با كسی هستيد و به عبارت ديگر زمانی كه موبايل شما مشغول است، شما می‌توانيد كوته‌پيام ارسال و دريافت كنيد. اين ويژگی منحصربه‌فرد به دليل روش خاصی است كه برای ارسال كوته‌پيامها در استاندارد GSM تعيين شده است. در نتيجه ارسال كوته‌پيام حتی در اوج ترافيك شبكه، با عدم موفقيت مواجه نخواهد شد.

امكان ارسال كوته‌پيام‌های offline

   از آنجائی‌كه SMSC پيام‌ها را از يك مبدأ دريافت می‌كند و پس از ذخيره كردن به مقصد ارسال می‌كند، می‌توان كوته‌پيام‌ها را برای مشتركينی كه به‌طور موقت در دسترس نيستند ارسال كرد. به اين ترتيب اين مركز سرويس پس از دريافت پيام، در صورتی كه مقصد تعيين شده در دسترس نباشد، پيام را در خود نگاه داشته و هرگاه موبايل مقصد قابل دسترس شد آن را ارسال می‌كند.

گول نخوريد!

   امكان ارسال كوته‌پيام‌های offline ممكن است باعث بروز مشكل برای كسانی شود كه با SMS آشنايی كامل ندارند. اجازه بدهيد يك سناريوی ارسال كوته‌پيام را با هم مرور كنيم.

   شما موبايل خود را روشن می‌كنيد و به بخش ارسال كوته‌پيام می‌رويد. پيغام خود را تايپ می‌كنيد (بگذريم كه با چه مشقتی اين كار انجام می‌شود) و آن را به يكی‌ از دوستان خود ارسال می‌كنيد. بعد از چند ثانيه پيغامی روی موبايل شما می‌آيد و به شما اطلاع می‌دهد كه پيغام شما ارسال شده است. بعد از چند روز كه اين دوست را می‌بينيد، از او در مورد پيغام می‌پرسيد و در كمال ناباوری متوجه می‌شويد كه پيغام به دست او نرسيده است.

   آيا شبكه دروغ گفته است؟ نه! اين همان خاصيت ذخيره و ارسال است كه شما را به اشتباه انداخته است. در واقع پيغامی كه به شما اطلاع داده كه كوته‌پيام ارسال شده است، به اين معنی است كه كوته‌پيام شما با موفقيت به دست SMSC رسيده است و هيچ ربطی به تحويل آن به مقصد ندارد. پس از رسيدن كوته‌پيام به SMSC و ارسال تاييد به موبايل مبدا، كوته‌پيام شما ممكن است به دلايل مختلف به مقصد تعيين شده نرسد. يكی از اين دلايل می‌تواند منقضی (expire) شدن كوته‌پيام باشد كه در ادامه به آن خواهيم پرداخت.

   در اينجا حتماً اين سوال مطرح می‌شود كه پس چگونه از رسيدن كوته‌پيام به مقصد آگاه شويم. در بخش بعد به اين موضوع مي‌پردازيم.

گزارش وضعيت

   گزارش وضعيت پاسخ سوالی است كه در بخش قبل مطرح شد. گزارش وضعيت، يكی از انواع پيغام‌های تعريف شده در SMS است كه با استفاده از آن، يك SMSC فرستنده يك كوته‌پيام را در مورد سرنوشت آن آگاه می‌كند. اين سرنوشت می‌تواند يكی از موارد زير باشد:

كوته‌پيام شما با موفقيت به مقصد تحويل شد

كوته‌پيام شما به خاطر رسيدن به تاريخ انقضای آن به مقصد ارسال نشد

   كوته‌پيام شما توسط SMSC حذف شد (مثلا به خاطر اين كه بعد از 20 بار تلاش برای ارسال به مقصد اين كار انجام نشده است و برای صرفه‌جويی در منابع SMSC)

   كوته‌پيام شما توسط خود شما حذف شد (اين يكی ديگر از امكانات SMS است كه شما می‌توانيد يك كوته‌پيام را كه خود قبلا ارسال كرده‌ايد حذف كنيد. البته بسياري از گوشی‌ها چنين امكانی در اختيار شما قرار نمی‌دهند)

   اما تنها در صورتی گزارش وضعيت برای يك كوته‌پيام شما ارسال می‌شود كه شما در هنگام ارسال اين كوته‌پيام چنين تقاضايی را كرده باشيد. بسياری از گوشی‌هايی كه در حال حاضر وجود دارند، چنين امكانی را با نام Delivery Report يا عناوين مشابه در اختيار كاربر خود قرار می‌دهند.

تاريخ انقضا يا مدت اعتبار كوته‌پيام‌ها

   فرستنده كوته‌پيام می‌تواند برای آن يك تاريخ انقضا تعيين كند. اين مفهوم كه اصطلاحا Validity Period ناميده می‌شود، مشخص می‌كند كه كوته‌پيام تا چه مدتی‌ اعتبار دارد. مثلا فرض كنيد شما تصميم داريد به شخصی اطلاع دهيد كه تا يك ساعت ديگر كاری را انجام دهد. مسلما اگر به هر دليل (مثلا خاموش بودن موبايل او) اين كوته‌پيام تا قبل از يك ساعت ديگر به دست او نرسد، ديگر لزومی به اين كه مركز سرويس كوته‌پيام را تحويل دهد نخواهد بود.

   بنابراين كاری كه شما می‌كنيد اين است كه مدت اعتبار پيام خود را يك ساعت قرار می‌دهيد و سپس آن را به مركز سرويس ارسال می‌كنيد تا به مقصد تحويل دهد. حال اگر مركز سرويس در فاصله يك ساعت موفق به تحويل كوته‌پيام شد، كه مشكلی وجود ندارد. در غير اين صورت پيام منقضی می‌شود و تحويل آن انجام نمی‌گيرد. همانطور كه در بخش‌های قبل گفته شد، در هريك از اين دو حالت اگر شما تقاضای يك گزارش وضعيت نيز كرده باشيد، مركز سرويس با ارسال اين گزارش شما را از وضعيت نهايی كوته‌پيامتان آگاه خواهد كرد.

   در استاندارد SMS فرمت‌های متعدد و قدرتمندی برای بيان مدت اعتبار توصيف شده است. با استفاده از اين فيلد شما می‌توانيد زمان انقضای خود را تقريبا به هر زمانی كه بخواهيد با دقت ثانيه قرار دهيد. اما بسياری از گوشی‌ها تنها چند گزينه محدود برای آن عرضه می‌كنند.

چگونه از سرويس كوته‌پيام استفاده كنيم؟

   اين كه چگونه بايد برای استفاده از سرويس كوته‌پيام استفاده كنيم و هزينه ارسال يا حتی دريافت هر كوته‌پيام چقدر است، بايد منتظر بمانيم تا ببينيم شركت مخابرات چه چيزی اعلام خواهد كرد.

   با وجود اين كه تايپ كردن حتی يك جمله كوچك با استفاده از صفحه‌كليد موبايل كار آسانی نيست، اما بازهم در بسياری موارد از تماس تلفنی خوشايندتر است. البته مشكلی كه ممكن است برای كاربران ايرانی مطرح باشد، عدم امكان تايپ فارسی روی موبايل‌ها است. البته اين مشكل توسط برخی توليدكنندگان داخلی موبايل در حال حل شدن است. اما فعلا می‌توانيد با چيزی كه به نام پينگليش (نوشتن كلمات فارسی با حروف انگليسی) می‌شناسيم، مشكل را حل كنيد.

   پس از مشترك شدن در اين سرويس، به شما يك شماره تلفن به عنوان شماره تلفن SMSC داده می‌شود. اين شماره را بايد در بخش تنظيمات (settings) موبايل خود به عنوان آدرس مركز سرويس وارد كنيد. پس از اين می‌توانيد مشابه تماس‌های معمولی، هرگاه خواستيد كوته‌پيام ارسال كنيد، شماره تلفن موبايل مقصد و متن پيام خود را وارد كنيد و كوته‌پيام را ارسال كنيد.

   بد نيست در اينجا بحث را كمی از نظر فنی باز كنيم. همانطور كه قبلاً نيز بيان شد، هر پيامی در دو مرحله از مبدأ به مقصد می‌رسد. در مرحله اول پيام از مبدأ به مركز سرويس ارسال می‌شود و پس از ذخيره شدن در مركز، به مقصد مشخص‌شده تحويل می‌شود. در نتيجه برای هر كوته‌پيام دو پيغام در شبكه ردو بدل می‌شود:

   كوته‌پيام موبايل مبدأ (Mobile Originated Short Message) يا :MO-SM اين كوته‌پيام از يك تلفن موبايل به مقصد مركز سرويس ارسال می‌شود و پس از دريافت در اين مركز، دريافت آن تأييد می‌گردد. در صورت بروز خطا، اين رخداد به همراه علت آن به مبدأ كوته‌پيام ارسال می‌شود. با توجه به اين كه اين كوته‌پيام قراراست كه به مقصد يك گيرنده مشخص شده (و نه به مقصد يك مركز سرويس) ارسال شود، بايد جايی در آن شماره تلفن مربوط به مقصد نيز قرار داده شود. به عبارت ديگر هر كوته‌پيام دو مقصد دارد. يكی مركز سرويس به عنوان مقصد موقت و يكی مقصد واقعی تعيين شده برای كوته‌پيام

   كوته‌پيام موبايل مقصد (Mobile Terminated Short Message) يا :MT-SM اين كوته‌پيام توسط مركز سرويس به مقصد تعيين شده توسط فرستنده پيام، ارسال می‌شود. در صورت دريافت موفقيت‌آميز در مقصد، اين موضوع به مركز سرويس اطلاع داده می‌شود. در صورت بروز خطا نيز مركز سرويس از بروز خطا و علت آن مطلع خواهد شد. پس از ارسال يك MT-SM در صورتی‌كه فرستنده پيام كوتاه خواهان گزارش وضعيت باشد، بسته‌ای شامل وضعيت نهايی پيام كوتاه برای فرستنده، ارسال خواهدشد.

سخن آخر

   موارد مطرح شده در اين مطلب، تنها بخشی از خصوصيات فراوان سرويس كوته‌پيام را توصيف می‌كردند.در آينده بيشتر در اين مورد خواهيم گفت.